Eetbare tuintip: bessen

De bes is een geslacht van struiken uit de ribesfamilie (Grossulariaceae), bekend om de eetbare vruchten. Er zijn wel  150 à 160 soorten, in Nederland en België komen er 5 voor:

  • Aalbes (Ribes rubrum), in de volksmond vaak rode bes genoemd
  • Alpenbes (Ribes alpinum)
  • Kruisbes (Ribes uva-crispa)
  • Zwarte bes (Ribes nigrum)
  • Gele ribes (Ribes odoratum)
    De struiken bloeien in april-mei, ze houden van zon en kunnen halfschaduw verdragen. De bessen zijn rijp rond eind juni.
Bosbes en blauwe bes
De bosbes, blauwe bes en de vossenbes behoren tot een andere familie, namelijk de heidefamilie (Ericaceae). Vaak wordt de blauwe bes (Vaccinium corymbosum) aangezien voor de bosbes (Vaccinium myrtillus), het is familie maar commerciële teelt is nooit een bosbes. De blauwe bes groeit in trossen, de  bosbes niet. Ook geeft de bosbes af en de blauwe bes niet. De blauwe bes houdt van zon en staat het liefste beschut, uit de wind. De vroege soort geeft in juni-juli bessen en de late in augustus-september.  Plant een bessenstruik in oktober-november, dan is de aarde nog warm en kan hij goed wortelen.

Je eigen tuin ontwerpen

Is je tuin toe aan een make-over, of moet je nog vanaf nul beginnen? We geven je wat handvatten om zelf aan de slag te gaan. Hartje zomer helemaal geen gek idee, omdat je nu veel buiten bent en er ter plekke op los kunt fantaseren. Dan ben je volgende lente klaar om aan de slag te gaan!

  1. Ligging
    Kijk eerst naar de ligging van je tuin, waar en wanneer komt er zon? Hoe zit het met de wind? Ligt de tuin beschut? Ook de bodem speelt een rol, wat voor aarde is het (zand, klei, …), is de bodem nat of juist droog? Ook planten hebben zo hun voorkeuren.
  2. Wensen
    Dan natuurlijk jouw of jullie wensen! Wat wil je in de tuin? Picknicken, heerlijk samen zitten? Zijn er kinderen? Wil je fruit of bloemen kunnen plukken? Hou je van een speelse of een strakke tuin? Maak een lijst met alle wensen. Als het er teveel zijn, maak dan een top 5 of top 3 afhankelijk van de grootte van je tuin. Is je achtertuin niet zo groot, maar is er ook een voortuin, dan kun je wellicht een van de wensen, zoals een bloemenpluktuin, naar de voortuin verplaatsen.
  3. Schets
    De volgende stap is het maken van een schets. Teken eerst een plattegrond van je tuin en vul die dan globaal in. Denk ook aan loopruimte en paden, recht of slingerend. Staat achter in de tuin een schuur, wil je deze dan kunnen zien of mag hij verstopt zijn achter een boom?
  4. Ontwerp
    Als je een schets hebt waar je blij mee bent, kun je verder met een voorlopig ontwerp. Daarin probeer je de mogelijkheden van (de ligging en bodem van) je tuin optimaal te benutten. In een ontwerp bouw je verschillende lagen om zo optimaal mogelijk gebruik te maken van de zon en je zo zorgt voor een polycultuur. Je begint met een lage plant, dan een lage struik, een hoge struik, een lage (fruit)boom (onder de 10 meter) en dan een hoge boom (bijvoorbeeld een notenboom van 20 meter en hoger). Daarna kan je schaduwminnende bomen, struiken en planten plaatsen. Het ligt er natuurlijk aan hoe groot je tuin is of je ook weer kunt afbouwen met 4 plantlagen.
  5. Of schakel hulp in
    Een ontwerp kun je natuurlijk ook samen met een ontwerper, hovenier of permaculturist maken. Zo iemand weet precies hoe je een ontwerp maakt, welke planten en bomen in jouw tuin tot hun recht komen, passend bij jouw wensen.
  6. Definitief ontwerp + plantenlijst
    Bij een definitief ontwerp, dat je zelf maakt of samen met een professional, hoort ook een plantenlijst. Zeker als je niet thuis bent ‘in de planten’ is dat nog een flinke maar ook leuke en leerzame klus. De laatste stap voordat je richting het tuincentrum mag:-).

Veel succes ermee!

Eetbare tuintip: veldzuring

De Latijnse naam voor veldzuring (ook wel zurkel genoemd) is Rumex Acetosa. Rumex betekent in het Latijn spijt en acetosa zuur. Als je deze wilde groente dagelijks eet krijg je vanwege het hoge oxaalzuurgehalte onherroepelijk nier- en blaasstenen dus spijt, maar eens in de drie à vier weken kan prima. Vooral de stengel is op warme dagen heerlijk fris, alsof je in een citroen bijt.

Al in het oude Egypte en Griekenland deed men zich tegoed aan veldzuring. In het Middellandse Zeegebied stond veldzuring in de oudheid bekend om zijn eigenschap scheurbuik te genezen. Er zit inderdaad veel vitamine C in.

Veldzuring is een vaste plant die in Nederland groeit in graslanden en soms op open plekken in bossen. Wil je zuring in je tuin dan is de variant bloedzuring een mooie die wij persoonlijk wat smakelijker en zachter vinden in een salade.

Bron: Derek Harper / Wikimedia Commons

Recept: tuinbonenpesto

Pesto, wij kunnen er geen genoeg van krijgen. Heerlijk door de pasta, maar ook op een boterham of als dip. En helemaal niet moeilijk om te maken. Daarom deze week een recept voor pesto van tuinbonen.

Tuinenbonenpesto

  • Stoom of blancheer een flinke handvol tuinbonen. Ze mogen nog stevig zijn.
  • Pers een teentje knoflook als je ervan houdt, zonder is ook lekker.
  • Mix met een staafmixer de tuinbonen met een paar druppels citroensap en koudgeperste olijfolie naar smaak.
  • Voeg eventueel naar smaak bonenkruid toe.
  • Laat de pesto niet te lang staan, de smaak wordt dan snel minder.

Eet smakelijk!

PS Geen zin in pesto maar wel in tuinbonen? Kook ze dan even kort, serveer er een aardappel uit de oven bij, eventueel wat zachte geitenkaas erbij of wat pijnboompitten, en je hebt een heerlijke verse maaltijd.

 

Eetbare tuintip: peulen

Plant tussen je vaste planten eens wat peulen, je kunt spelen met hoogtes, van klimboon en kapucijner tot sperzieboon. Het is weer eens iets anders dan in  rijtjes naast elkaar. Goede buren voor peulen zijn bonenkruid, tijm, kamille en de eenjarige mais.

Marije: ‘In mijn eigen eetbare tuin plant ik graag in het voorjaar nog allerlei peulen tussen de vaste planten. Het is nu dan ook een explosie van tuinbonen, peultjes en kapucijners. Soms goed zoeken tussen alle vaste planten maar des te leuker voor de kinderen. Sommige peulen hebben het in het begin niet overleefd omdat de mussen de jonge spruiten heerlijk vonden. Het is dan altijd afwegen, bescherm je ze of niet. Ik laat het graag wat los en vertrouw op de natuur. Meestal houden we dan een aantal maaltjes over om van te eten of snoepen.’

Over de peul
Een peul is een eiwitrijke vrucht die bestaat uit een vruchtblad en die bij rijpheid opengaat aan beide zijden. Peulvruchten zijn de zaden uit peulen, zoals erwten, linzen, tuinbonen. Sommige peulen worden in hun geheel gegeten, zoals peultjes en sperziebonen.

‘Maak hooi als de zon schijnt’

Een van de ontwerpprincipes van permacultuur gaat over energie opvangen en bewaren. Wanneer je je tuin ontwerpt en onderhoudt vanuit die gedachte, heb je geen of weinig hulpbronnen zoals water en voeding nodig.

Een voorbeeld is dat je in de lente geen teer pootgoed op vorstgevoelige plekken uitplant. Of dat je de warmte van de zon benut door een broeikas of een serre te plaatsen op de zuidzijde van het huis. Zo wordt het groeiseizoen verlengd en het huis met passieve zonne-energie verwarmd. Door water, zonlicht, warmte, biomassa en vruchtbaarheid vast te houden wanneer we maar kunnen, worden we zelfvoorzienend en veerkrachtig.

Voor ons als makers van Stenen kun je niet eten betekent dit ontwerpprincipe dat we via crowdfunding voldoende financiële energie proberen op te slaan om te starten, zodat we daarna zo min mogelijk andere bronnen nodig hebben. Daarbij hoort ook de vraag hoe we de gelden van onze supporters en sponsoren zo goed mogelijk benutten en inzetten. Het liefst zodanig dat er nieuwe geldstromen op gang komen waarmee we voort kunnen. Alles met de bedoeling om hooi eh boeken te maken als de zon schijnt.

Recept: lindebloesemthee

Linde (Tilia) is een geslacht van bomen uit de kaasjeskruidfamilie (Malvaceae). Van de bloemen van de linde kan je heerlijke thee maken. Die moet je zeker eens geproefd hebben! Het jonge blad kun je ook eten, gemixt met andere slasoorten in een gemengde salade.

Maar goed, de thee dus.

Knip wat bloesem van de lindeboom (naar eigen smaak) en laat die minimaal 10 minuten trekken in heet water. Lindebloesem is een natuurlijk ontstekingswerend middel. Dus bij een opkomende verkoudheid werkt het uitstekend. Gebruik er niet teveel van, 2 tot 3 kopjes is voldoende, want het werkt ook op de maag…

Variatietip
Combineer naar smaak met kamille en duizendblad, die versterken de werking van lindebloesem.

Geniet ervan!

PS Wat is jouw favoriete thee uit eigen tuin? Deel ‘m op Twitter of Facebook.

Eetbare tuintip: de hazelaar

De hazelaar (Corylus avellana) is een inheemse struik uit de berkenfamilie (Betulaceae). Het is een meerstammige dichte struik, dus je hebt er wat ruimte voor nodig. Hij groeit het best op humeuze, voedselrijke grond, die niet te droog is. Zorg dat er voldoende licht in de struik kan doordringen. De hazelaar gaat pas na tien jaar vrucht dragen; de hazelnoot. Er zijn ook geënte struiken verkrijgbaar, die al na drie jaar vrucht dragen. Sommige rassen zijn zelfbestuivend, andere niet. Let daar goed op, want: geen bestuiving, geen noten…

Katjes, bloemen en noten
In een zachte winter hangen de katjes al in januari aan de kale takken. De  bloemen verschijnen in februari, daaruit groeien in september de hazelnoten. Het blad loopt in mei uit en blijft tot in november aan de struik.

Mjammie
De hazelnoten zijn rijp, als het blad geel begint te worden, ergens tussen september en november. Ze dienen gedroogd te worden in de dop. De noten kun je zo eten of geroosterd, gehakt, geraspt. Of maak er koekjes mee.
Hazelnoten bevatten veel proteïnen, vezels, ijzer en veel vitamine E.